Op weg naar het beloofde land! Pim Fortuyn en het politieke messianisme. 10de Rotterdamlezing. Rotterdam, 2 mei 2012.

Mevrouw de loco-burgemeester, meneer de rector, geachte aanwezigen,

Op zondag 6 mei a.s. herdenken wij dat Pim Fortuyn tien jaar geleden op brute wijze door milieuactivist Volkert van der Graaf werd vermoord, een voor Nederlandse begrippen ongehoorde daad van politiek geweld. Vriend en vijand zijn het er over eens dat de ‘Fortuyn-revolte’ de Nederlandse politiek diepgaand, en wellicht blijvend, heeft beïnvloed. Over de vraag wat die invloed precies is geweest en hoe we die dienen te waarderen, lopen de meningen echter sterk uiteen. Is het ‘gedachtegoed van Pim’ vooral gelegen in de inhoudelijke thema’s die hij agendeerde: immigratie en integratie, Nederlandse identiteit, islamisering, de kloof tussen politiek en burgers, en tussen media en burgers? Die stelling is bijvoorbeeld vijf jaar geleden verdedigd door Wim Couwenberg in zijn terugblik op de Fortuyn-revolte, waarbij hij aantekende dat dit politiek programma, ondanks de demonisering die Fortuyn ten deel viel, na diens dood van links tot rechts is overgenomen. In zijn onlangs gepubliceerde boek 10 jaar zonder Pim plaatst Joost Eerdmans vraagtekens bij die stelling. Volgens hem zijn Fortuyns islamkritiek en kritiek op het gebrek aan openheid in de politiek – zie het schimmenspel rond de benoeming van de nieuwe vicepresident van de Raad van State – nog steeds taboe en heeft de gevestigde politiek zich ook weinig aangetrokken van Fortuyns kritiek op de schaalvergroting in onderwijs en gezondheidszorg. Daarbij komt, naar mijn mening, dat Fortuyn weliswaar een scherp criticus was van de ‘Puinhopen van Paars’, maar in zijn boeken Aan het Volk van Nederland (1992) en De overheid als ondernemer (1993), uiteindelijk uit hetzelfde neoliberale vaatje tapte als Paars.

ROTTERDAM (ANP) - Met zijn flamboyante stijl heeft Pim Fortuyn taboes doorbroken en thema’s op de agenda gezet, maar uiteindelijk had hij ook geen alternatieven voor de problemen in het land, zegt professor Jos de Mul, hoogleraar filosofie van mens en cultuur aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij houdt op 2 mei de tiende Rotterdam Lezing.

Op 6 mei is het 10 jaar geleden dat Pim Fortuyn werd vermoord. Na 10 jaar lopen de meningen nog steeds uiteen over wat de invloed van Fortuyn nu werkelijk op de Nederlandse samenleving en de politiek in het bijzonder is geweest. In de lezing waardeert De Mul de ideeën van Fortuyn in het licht van zijn messiaanse opvatting van politiek bedrijven; alsof hij de verlosser was.

,,Dat is wat hij deed: op een messiaanse manier politiek bedrijven, alsof hij de nieuwe Vader des Vaderlands was. In zijn boek De verweesde samenleving betoogt hij dat er symbolische gezien geen vader meer in de samenleving aanwezig is, zoals Drees dat bijvoorbeeld was. De vaderfiguren zijn in de vrije jaren zestig door de babyboomers aan de kant gezet, maar zijn volgens Fortuyn onontbeerlijk in de samenleving, zegt De Mul.

Fortuyn was een typische postmoderne politicus die nogal eens van politieke voorkeur wisselde, maar uiteindelijk de thema’s vond die hem electoraal succes bracht.’’ Dat waren met name multiculturalisme, islamitisering en de kloof tussen politiek en de burger. Die thema’s zijn met succes opgepikt door latere populisten als Geert Wilders.´´

VVD-politicus Frits Bolkestein zette dat thema ook wel op de kaart, maar veel minder confronterend. Bovendien deed hij dat van binnenuit de gevestigde politiek en dat is toch anders, vindt De Mul. ,,Overigens was daar toen binnen de VVD nog veel kritiek op, van onder meer Hans Dijkstal en de zijnen.´´

Fortuyn schetste als Messias onrealistische vergezichten, vindt de filosoof. Hij noemt alleen al het feit dat – na een generaal pardon - de grenzen voorlopig dicht moesten voor buitenlanders. ,,Afgezien van het feit dat dat om economische redenen onhaalbaar is, is dat ook juridisch gezien onmogelijk. Maar het koninkrijk van een Messias is nu immers nooit van deze wereld. Maar hij verwoordde daarmee wel het ongenoegen van een grote groep mensen en schetste een paradijselijk alternatief.’’

Het blijft moeilijk voorspellen wat er met de flamboyante politicus was gebeurd als hij was blijven leven en daadwerkelijk Den Haag had bestormd. De Mul denkt dat het uiteindelijk niet goed was afgelopen. ,,Fortuyn is vrijwel uit alle organisaties waar hij in zat met ruzie weggegaan. Binden kon hij niet. Hij had het een tijdje aardig gedaan, maar was daarna ook weer met slaande deuren vertrokken, vermoed ik. Ook in dat opzicht lijkt Wilders zich te ontpoppen als een waardige opvolger.’’

Jos de Mul. Horizons of Hermeneutics: Intercultural Hermeneutics in a Globalizing World.  Frontiers of Philosophy in China. Vol. 6, No. 4 (2011), 628-655.

DOI: 10.1007/s11466-011-0159-x (DOI) 10.1007/s11466-011-0159-x

Abstract  Starting from the often-used metaphor of the “horizon of experience” this article discusses three different types of intercultural hermeneutics, which respectively conceive hermeneutic interpretation as a widening of horizons, a fusion of horizons, and a dissemination of horizons. It is argued that these subsequent stages in the history of hermeneutics have their origin in—but are not fully restricted to—respectively premodern, modern and postmodern stages of globalization. Taking some striking moments of the encounter between Western and Chinese language and philosophy as example, the particular merits and flaws of these three types of hermeneutics are being discussed. The claim defended is that although these different types of hermeneutics are mutually exclusive from a theoretical point of view, as interpreting beings in the current era we depend on each of these distinct hermeneutic practices and cannot avoid living on them simultaneously.

Keywords intercultural hermeneutics, globalization, horizon of interpretation, premodernism, modernism, postmodernism

Tragedy and repetition. XPONIKA AIΣΘHTIKHΣ / Annales d'esthetique / Annals for Aesthetics, Vol.46. Volume B (2011), 191-202.

Abstract  According to writers such as Nietzsche, Steiner, and Oudemans and Lardinois the tragic culture of the Greeks has become entirely alien to us. They argue that within the Christian and modern worldview there is no place for tragedy anymore. In this article it is claimed that this does not entail in any shape or form that tragic events cannot take place anymore within Christian and modern culture. In modern culture this particularly happens, with no lack of tragic irony, precisely in the domain in which we believed tragedy had been eliminated: (our interaction with) technology.

Although technological tragedies differ in many respects from classical tragedies, they also show deep continuities. Just as in the case of their classical models, the behavior of the tragic heroes of our time is characterized by miscalculation (hamartia), blindness (atè) with regard to the tragic reality and foolhardiness (hybris).Now, tragic events do not automatically raise tragic awareness. Tragedies are characterized by the fact that the tragic heroes – unlike the spectators – are unaware of the fate that is befalling them, and coming about because of them. But most tragedies also have a reversal of circumstances (peripéteia), a moment at which hopeful expectation crumbles and the hero suddenly becomes aware of his tragic position. Postmodernity is another way of saying that modern culture recognizes itself as tragic.

Jos de Mul. Le sublime (bio)technologique. Diogène. No.233-234 (2011), 25-37.

Op 18 november j.l. gaf Jos de Mul bij Toneelgroep De Appel een korte lezing over de betekenis van de Griekse mythologie voor onze tijd en trad hij vervolgens in discussie met regisseur Aus sr Greidanus, schrijver Jules Terlingen en dramaturg Alain Pringels. Dit alles naar aanleiding van de toneelmarathon Herakles. Een schriftelijk verslag van de bijeenkomst en een is te vinden op de website Alphaville van De Appel. Zondag 26 februari gaat de (inclusief pauzes) elf uur durende voorstelling in première.

"In an era of heightened existential vulnerability and awareness of finitude there is a correspondingly heightened need for new contexts of human understanding. Here we owe an enormous debt of gratitude to de Mul for providing us with a superb explication of the thought of Wilhelm Dilthey, whose precocious insights into the finitude and historical contingency of human understanding promise to contribute immeasurably to the widening of its horizons."

Robert D. Stolorow, Human Studies. A Journal for Philosophy and the Social Sciences (2012) Read entire review

Zie ook The Tragedy of Finitude

Liesbeth Noordegraaf-Eelens and Jos de Mul, The sovereign debt crisis or Sophie’s choice. On European tragedies, guilt and responsibility. Heinrich Böll Stiftung. European Union. December 21, 2011. http://www.boell.eu/

Does it matter at all?

The year 2011 will probably be known for its quick succession of Euro summits. They all had a similar, tragic outline. Every summit started with good intentions: this would be the summit bringing the solution for the crisis. As a result, expectations ran sky high and financial markets lifted. As the summit came closer, expectations were moderated, ballyhooing tempered, rumors about failures spread, and possible solutions were put into doubt. During – or just before – the summit, it became clear that although some solution was to be expected, it definitely would not be the solution. For a moment markets had seemed relieved after the summits, but within a few days pessimism took over. Instead of restoring confidence the summit had further weakened it: once again it became clear that this was not the final solution; once again a new summit would be needed. Just as in Greek tragedy, every next step seems to bring us closer to the final catastrophe.

Jos de Mul. 后)现代艺术与哲学中的浪漫之欲。Chinese translation of Romantic Desire in (Post)Modern Art and Philosophy. Wuhan: Wuhan University Press, 2010, 306p.

ISBN 978-7-307-08019-5
RMB 42.00

An erudite and wide-ranging discussion of postmodernism and romanticism in twentieth-century art and philosophy.

In this erudite and wide-ranging discussion of postmodernism and romanticism in twentieth-century art and philosophy, Jos de Mul sheds a fascinating light on the ambivalent character of our present culture, which oscillates between modern enthusiasm and postmodern irony. Along the way, he engages the work of such thinkers as Nietzsche, Freud, Heidegger, Habermas, Lacan, Barthes, and Derrida; visual artists Magritte and Stella; poets George and Coleridge; and composers Schonberg, Cage, and Reich, among others, providing a sort of intellectual history of Romantic, Modernist, and Postmodernist "tempers."

Click on 'Read more' for reviews, rating and social media.

Jos de Mul. Etiketten plakken op de golven van de zee: Frederik van Eeden als vitalist. Frederik van Eeden-Genootschap. Mededelingen LV. Maart 2011, 6-19.
 

Inleiding

Laat ik mijn voordracht beginnen met het uitspreken van enkele woorden van dank en vrees. Laat ik met de dank beginnen. Het is mij een grote eer vandaag de jaarlijkse rede voor het illustere Frederik van Eeden-Genootschap te mogen uitspreken. Vooral gezien het feit dat we dit jaar, morgen om precies te zijn, de 150ste geboortedag van Frederik van Eeden vieren. Het is mij tevens een groot genoegen, omdat Frederik van Eeden ook een van mijn grote literaire jeugdliefdes is geweest en een belangrijke stempel heeft gedrukt op mijn persoonlijke ontwikkeling gedurende mijn middelbare schooljaren, en die jaren behoren – zeker als het gaat om de artistieke, politieke en filosofische voorkeuren die men ontwikkelt – tot de belangrijkste in een mensenleven.